Maand: maart 2023

Deze tempel in de stad en langs de Nijl werd vooral in de glorietijd (18de en 19de dynastie) gebouwd, en later bijgewerkt; tot in de Romeinse tijd. De Romeinen bouwden er een fort rond, wat in het Arabisch ‘el uxor’ werd. Van Karnak liep er een ceremonieweg tussen beide tempels, met aan weerszijden een rij sfinxen. In het midden zie je in de verte een replica van de rituele boot die langs die weg gedragen werd.

Het tempelcomplex oogt ietwat strakker dan Karnak dat je oneerbiedig als Faraonische koterijen zou kunnen omschrijven.

Zoals dikwijls werden de gebouwen wel eens hergebruikt als kerk of moskee, zoals deze die er bovenop geplaatst werd.

Als je de tempelversieringen bekijkt met uitgebreide banketten ter ere van de aflijvige en/of godheden moet de vroegere Egyptenaren niet veel onderdoen voor Louis XIV. Niet alle Egyptenaren natuurlijk …

Een rijke traditie van millennia ver, aangevuld met import recepten vanuit de Oostelijke Middellandse Zee en ook de Amerika’s. Geen ongezonde keuken.

Egyptenaren deden echt wel moeite…. Nu en dan zie een gat in een dak of een wand van een tempel. Dat had een reden: het zonlicht kwam zo, fel, op een muur om het hoofd van een Farao of een godheid op te doen lichten.

Hiëroglyfen, zoals alle lettertekens, zijn ontstaan uit de noodzaak iets op te schrijven, bijvoorbeeld voorraden, schulden, decreten e.d. In het begin betekende bvb een uiltje ook echt een uil, maar al snel werden de tekens gebruikt als fonetische rebussen. Zo betekent het uiltje de letter ‘m’ en het woord ‘in’. Ze schreven geen klinkers, enkel medeklinkers en half medeklinkers (zoals de ‘w’), een beetje zoals vandaag nog Hebreeuws en Arabisch. Als het effectief een uil moest zijn, stond er een speciale vogel naast om dat te duiden. Zo staat er ook een man of een vrouw achter een persoonsnaam, of het teken voor land na een landnaam.

Ook zie je toch veel stijlverschillen en dat heeft soms te maken met een periode, maar meestal ook met de ondergrond: plaaster is makkelijker te bewerken dan de roze graniet hier net onder.

… zie je ook wel eens een ouderwetse locomotief met wagons vol suikerriet

en half afgewerkte huizen met deels gekleurde gevels (er zijn er nog veel mooiere, maar daar konden wij nog geen foto’s van nemen …

Dit is waarschijnlijk de meest gefotografeerde tempel. het is ook een indrukwekkende collectie oudheidkunde. Alle belangrijke Farao’s hebben hier werken laten doen. Het is zowat de Vaticaanstad van Egypte geweest binnen de hoofdstad van Opper-Egypte.

Je ziet hier ook de hele mensheid in al haar verscheidenheid passeren: naast de suppoosten en de restaurateurs is een heel selfie-leger aanwezig, aangevuld door influencers. Ook de modale toerist en de gespecialiseerde meerwaardezoeker zijn aanwezig; die laatsten met een privé gids. Noblesse oblige.

Als je Egypte overvliegt valt het onmiddellijk op: langs de Nijl is er een smalle strook donkergroen en de rest is zandkleur. Het ziet er ook allemaal een beetje stoffig uit. Echt bruin wordt je hier niet direct tenzij je langs het zwembad gaat liggen.

Tijdens onze rit naar Abydos reden we een stuk op de Westelijke oever, door de woestijn. Dachten we.

Maar aan de andere kant wordt de woestenij omgetoverd tot landbouwgebied. Er worden irrigatiekanalen en pompgemalen aangelegd. Compleet met zonnepanelen om de pompen te laten draaien. Stikstof is hier niet echt een probleem…

Veel van de mooie dingen, die de Egyptenaren de voorbije 5 millennia gemaakt hebben, zijn door de natuur vernield, maar soms kwamen daar ook mensenhanden aan te pas … De lijst is lang ! Te beginnen met de heersers, die beelden en tempels van hun voorgangers, aan zichzelf toeschreven. Hieronder een voorbeeld waar de koninklijke cartouche (het ovaaltje waar de naam van de Farao geschreven werd) afgebeiteld werd.

De Europeanen, die hier kwamen koloniseren, hebben op hun beurt op veel plaatsen hun naam in de tempels gekrast. Grafitti avant la lettre.

Maar het schandaligste zijn wel de vele verminkingen van muurschilderingen en vooral bas-reliëfs. En die werden vooral gepleegd door de eerste christenen – fanatici? – die niet zelden de tempels toch herbruikten als kerk of zelfs abdij.

Je ziet, het vernietigen van kunst is van alle tijden – er is niet veel veranderd …

Seti I was de vader van Ramses II, na Toetanchamon, waarschijnlijk de beroemdste Farao (In ieder geval een van de langst regerende – Hij werd 90 jaar).

Maar even terug over Seti I: hij bevocht de Hethieten (je weet wel, die van het Oud Testament) en veroverde de stad Kadesh (Syrië) en dat allemaal op 15 jaar tijd.

Zijn tempel in Abydos is één van de mooiere (vinden wij). Vooral de kwaliteit van de hiëroglyfen is top. maar daarover later meer.

Een van de meer opvallende elementen is de Koningslijst in één van de zijgangen. De Egyptenaren hielden minutieus alles bij. Zo ook hun koningen. Netjes op volgorde, millennia lang. De derde van links is Khufu, beter bekend als Cheops (die van de grote Pyramide).

Jaartelling bij de Oude Egyptenaren was: jaar x van Farao y. Met andere woorden: die lijst was super belangrijk.

Je wordt ook vertederd door de beelden van vader Seti I met zoon Ramses II, die je kan herkennen aan zijn kaalgeschoren hoof met een lok lang haar aan de zijkant (misschien nog een idee voor een nieuwe haarloze voor de jeugd????)

ik ben altijd meer enthousiast geweest over ‘uitvinders’ dan ‘verbeteraars’. Dus liever de Grieken dan de Romeinen; liever het oude en het Middenrijk in Egypte dan de Hellenistische periode en liever de Sumeriërs dan de Assyriërs.
Deze tempel is – zoals wel meer – begonnen in de 1000 jaar voor de bouw van de huidige versie. Elke deftige Farao moest enige tempels uitbreiden of op zijn minst restaureren. Tot de tijd van de Romeinen, want zij waren de opvolgers van de Ptolemeische dynastie ( de nazaten van de generaal van Alexander De Grote), werd er hier gebouwd.

Maar de foto’s spreken voor zichzelf …